نسخه قابل چاپ       | |          >>بایگانی مطاب

آشنایی با استان مرکزی

استان مركزی تقریباً در مركز ایران بین 33 درجه و 30 دقیقه و 35 درجه و 35 دقیقه عرض شمالی و 48 درجه و 57 دقیقه و 51 درجه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است . از شمال به استانهای تهران و زنجان و از مغرب به استان همدان و از جنوب به استان اصفهان و لرستان و از شرق به استانهای اصفهان و تهران محدود است .

مركز این استان شهر اراك و شهرهای تابعه آن ساوه ، خمین ، محلات ، سربند (شازند) ، تفرش ، دلیجان ، آشتیان کمیجان و زرندیه است

استان مركزی كه از یك طرف در كویر مركزی و از طرف دیگر در محل زاویه چین خوردگی البرز و زاگرس واقع شده است دارای آب و هوائی متنوع است . در مناطق كوهستانی ریزشهای جوی اغلب بصورت برفی و در مناطق كم ارتفاع بیشتر بصورت باران ظاهر می شود .

جغرافیای اقتصاد

دامپروری :

فلات مركزی، كه بین رشته كوههای البرز و زاگرس در این منطقه وجود دارد، رشته جبال راسوند به طرف جنوب شرقی. تنوع اقلیمی و آب هوایی استان كه ناشی از نوسانات ارتفاعی آن است و همچنین میزان بارش باران در فصول مختلف همه و همه باعث وجود طبیعت ویژه ای را از جهت رویش گیاهان در این منطقه شده است. از این رو می توان گفت استان مركزی یكی از غنی ترین مراتع طبیعی ایران است و برای پرورش انواع دام و طیور و حتی پرورش زنبور عسل مناسب است.

نواحی سربند و دامنه‌های راسوند، به دلیل ویژگیهای اقلیمی، از پرآب ترین و سبزترین مناطق استان مركزی محسوب می گردد.

 تراكم چشمه های پرآب و دائمی و فصلی، پوشش گیاهی بسیار خوب و گستردگی باغها و چمنزارها، داشتن تالابها و سردابهای بزرگ همه و همه و داشتن گونه های گیاهی بومی و دارویی باعث پرورش انواع دام و طیور و آبزیان شده است.

البته باید به این نكته توجه داشت : زمستان سرد و پربرف فلات غرب و جنوب غربی استان، امكان نگهداری گله های گوسفند و بز را بسیار محدود می كند. دامها مدت زیادی در آغل ها نگهداری می شوند و تنها چند ماهی از سال می توانند از مراتع ییلاقی، كوهستانی استفاده كنند، نگهداری دامها تنها در روستاهایی كه قدرت ذخیرة علوفة زمستانی را دارند امكان پذیر است.

نواحی شرق و شمال شرق استان و اطراف سیله و دشتهای مجاور آن به علت گرما هوا در بعضی مواقع كوچ موقت گوسفند و بز را فراهم می سازد. بیشتر عشایر منطقه در این نواحی به دامداری اشتغال دارند. در اطراف اراك و خمین و شهرهای دیگر استان كه گاوداری و مرغداری های جدیدی احداث شده اند كه سعی در برآوردن نیازهای روزافزون این شهرها را دارند.

صنعت و بازرگانی :

استان مركزی از جمله استانهای صنعتی كشور محسوب می شود، وجود صنایع مادر در اراك این شهر را به یكی از قطبهای صنعتی كشور مبدل كرده است همچنین وجود كارخانه های چشمگیر و تولیدی شهرستان ساوه نیز خود گویای این مهم است. مهمترین كارخانه های صنعتی استان عبارتند از : ماشین سازی، آلومینیوم سازی كابل سازی – كمباین سازی، لاستیك سازی- كارخانه هپكو(سازنده ماشین آلات راه سازی) كارخانه های سازنده پروفیل و لوله های آبیاری آلومینیومی، كارخانه های آونگان (سازنده پایه فلزی انتقال نیرو)- كارخانه ادوات كشاورزی- كارخانه تولید نورد آلومینیوم- رنگ روناس- پالایشگاه- پتروشیمی – نیروگاه آذرآب و نیز سایر كارخانه های مستقر در شهرستان ساوه را می توان یاد كرد، كه تولید و عرضه آن به داخل كشور و صادر برخی از تولیدات كارخانه ها به خارج از كشور چه در بخش كارخانه ها و صنایع همانطور كه یادآور شدیم چه در بخش كشاورزی این استان یكی از قطبهای مهم تأثیرگذار در امر بازرگانی و صنعتی كشور است.

معادن :

در استان مركز 112 معدن محتلف وجود دارد كه بیشترین آن مربوط به مصالح ساختمانی است، از مهمترین معادن استان مركزی می توان از : سنگ آهن در شمس آباد اراك، معادن سرب، رو، منگنز، بارتیتین، سنگ تراورتن، گچ و سنگ نمك را می توان یاد كرد.
در اطراف شهر نیمور محلات معادن تراورتن بسیار زیاد است.

موقعیت و وسعت :

استان مركزی بخشی از فلات مركزی ایران است كه بین رشته كوه های البرز و زاگرس و در مجاورت كویر مركزی بین 33 درجه و 30 دقیقه تا 35 درجه و 35 دقیقه عرض شمالی و 48 درجه و 57 دقیقه تا 51 درجه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است و استانهای هم مرز آن عبارتند از : در شمال استان های تهران و قزوین در جنوب استان های اصفهان و لرستان در شرق استان های اصفهان و تهران و در غرب استان همدان . مساحت كل استان مركزی حدود 29152 كیلومتر مربع است از لحاظ ویژگی های توپوگرافی ، 91/33 درصد مساحت آن را كوه هاو 93/14 درصد مساحت آن را تپه ها و 76/13 درصد را فلات ها و مابقی را دشت ها تشكیل می دهد . مركز این استان شهر اراك و شهرستانهای تابعه آن عبارتند از : ساوه ، خمین ، محلات ، سربند ( شازند ) ، تفرش ، دلیجان و آشتیان می باشد .

_ نا همواریها :

مهمترین ارتفاعات استان را قسمتی از كوه های مركزی و قسمتی از كوه های زاگرس تشكیل می دهند . بلندترین ارتفاعات استان قله شهباز در غرب اراك با 3388 متر ارتفاع در رشته كوه راسوند است و پست ترین منطقه را دشتی در جنوب ساوه با 950 متر ارتفاع از سطح دریا تشكیل می دهد .
عمده مناطق كوهستانی این استان در شهرستان های سربند ( شازند ) ، اراك ، محلات و تفرش قرار دارند . كوه های این ناحیه از دو رشته تشكیل شده است . رشته اصلی از الوند جدا شده و بصورت دیواره های موازی ، گاهی فشرده و گاهی گسترده به عرض چند كیلومتر و با طول 280 كیلومتر از همدان تا راهگرد ادامه دارد .جهت اصلی آن از شمال غربی به جنوب كشیده شده و سپس به شمال شرقی متوجه می گردد .این ارتفاعات در سربند و شازند به نام راسوند و در اراك سپیدخانی نام دارند .
قلل عمده این كوهها در راسوند ( دوخواهران ) به نام شهباز 3388 متر و سفیدخانی 2820 متر و در ( قرق در ) 2967 متر از سطح دریا ارتفاع دارند . رشته جبال راسوند به طرف جنوب شرقی ادامه داشته و به كوه های ( الوندلكان ) با ارتفاع 3056 متر در غرب خمین می پیوندد ، سپس این رشته جبال به ارتفاعات ( تخته كوه اردل ) و جاسب پیوسته و پس از قطع شدن به وسیله دره قمرود به ارتفاعات كهك قم متصل می شود .

رشته دوم كوه های این منطقه در چهل كیلومتری جنوب غربی شهر اراك از كوه های راسوند جدا شده بصورت دو رشته موازی از جنوب به سوی شمال امتداد یافته كه این رشته كاملاً بر كوه های راسوند عمود بوده و درة معروف ( چرّا ) را با وسعت 1100 كیلومتر مربع به وجود آورده ، عرض این كوهستان در بعضی نقاط از 50 كیلومتر تجاوز كرده كه جهت شمالی این كوهستان به ارتفاعات وفس ، تفرش ، آشتیان و خلجستان پیوسته و به سوی ساوه امتداد می یابد . ارتفاات عمده آن در هزاوه اراك 2735 متر و در وفس به 2745 متر می رسد . كوه های عمده منطقه تفرش عبارتند از : كوه كوجه « كجه » با ارتفاع 3140 متر ، قله بندیی 2600 متر قله گندم كوه 2159 متر و كوه كلاهك 3084 متر از سطح دریا ارتفاع دارند . در شمال شرقی شهرستان اراك رشته كوه های هفتاد قله قرار دارد كه شهرستان محلات در شرق آن واقع شده و این كوه ها به رشته جبال راهگرد می پیوندد .

آب و هوا :

تنوع اقلیمی و آب و هوایی استان ناشی از نوسانات ارتفاعی آن است . بطوریكه اختلاف ارتفاع بین پست ترین نقطه در دشت ساوه ( 950 ) متر و بلندترین نقطه با قله شهباز 3388 حدود 2400 متر است بنابراین اختلاف سطح موجود سبب اختلاف و تنوع در آب و هوا گردیده است .
میانگین بارش سالانه از 170 میلیمتر در دشت ساوه و برخی از نواحی جنوب شرقی ، تا 450 میلیمتر در ارتفاعات بالای 2000 متر متغیر است . میانگین سالانه دما نیز از 18 درجه سانتیگراد در دشت ساوه تا 4 درجه سانتیگراد در ارتفاعات تفاوت نشان می دهد . سردترین مناطق این استان ، شهرستان های سربند ، شازند ، اراك هستند كه متوسط روزهای یخبندان در زمستان از 65 تا 120 روز می باشد . همچنین میزان بارش باران در فصول مختلف آن نیز متفاوت است كه این اختلاف در شهرستان اراك به شرح زیر است .
37 درصد بارندگی در فصل بهار _ 1 درصد بارندگی در فصل تابستان _ 19 درصد بازندگی در فصل پائیز _ 43 درصد بارندگی در فصل زمستان . می توان گفت این استان از آب و هوای بیابانی ، معتدل كوهستانی و سرد كوهستانی برخوردار است و زیر بادهای محلی از جهات مختلف ، منشعب از جریان پر فشار آسیای مركزی به جریان اقیانوس هند ، اقیانوس آرام و دریای مدیترانه قرار دارد . میزان رطوبت هوا و باران در این استان یكسان نیست . در مناطق كوهستانی ، ریزش های جوی اغلب به صورت برف و در مناطق كم ارتفاع بیشتر به صورت باران ظاهر می شود . شمال استان در ناحیه زرند جزء كم باران ترین نواحی و ارتفاعات شازند در جنوب غرب از پرباران ترین مناطق استان است . اگر دمای مطلوب گردشگری بین 20 تا 25 درجه سانتیگراد باشد اردیبهشت تا شهریور مناسب ترین زمان مسافرت به این استان می باشد . استان مركزی از یك طرف در كویر مركزی و از طرف دیگر در محل زاویه چین خوردگی البرز وزاگرس واقع شده است . حدود 38 درصد مساحت استان مركزی در منطقه بیمه بیابانی بین كوهستان و بیابان قرار دارد . خاك این مناطق برای كشاورزی مناسب و استفاده از آب قنات و رودخانه ها در این نواحی میسر است . می توان گفت تقریباً نیمی از مساحت استان را این نوع آب و هوا در بر گرفته است ، سرزمین هایی كه بیش از 150 متر از سطح دریا ارتفاع دارند . پوشش گیاهی این ناحیه غنی تر و دوره رشد گیاهان نیز بیشتر از نواحی دیگر است و دیگر اینكه 12 درصد از اراضی استان مركزی كه در ارتفاعات واقع شده اند آب و هوای سرد دارند . وجود برف دایمی در قله ها حاكی از آن است كه میانگین دمای گرمترین ماه سال نیز بسیار پایین است . مراتع مرغوب استان در این نواحی واقع شده اند . بیشتر رودخانه های دایمی استان از این نواحی سرچشمه می گیرند . تراكم جمعیت در این مناطق چندان زیاد نیست . نمونه این آب و هوا را می توان در آستانه و شازند مشاهده كرد .

منابع آب :

براساس مطالعات انجام شده در حال حاضر مقدار آبی كه از طریق رودخانه ها ، قنات ها ، چشمه ها و ... به دست می آید ، حدود 2/4 میلیارد متر مكعب است كه تنها 50 درصد آن در امور كشاورزی و موارد دیگر مورد استفاده قرار می گیرد .

نقش كوه ها در نزولات جوی استان مركزی اهمیت بسزایی دراد . بطور كلی متوسط میزان بارندگی سالیانه در این استان خوب است . در فصل زمستان در این استان كوه ها و مناطقی كه بیش از سه هزار متر از سطح دریا ارتفاع دارند ، در زیر قشر عظیمی از برف فرو می روند . برخی قلل این كوه ها ، این برف ها را تا سال بعد محفوظ نگه می دارند ، كه این خود منابع سرشار آب برای استان بشمار می رود .

رودها :

در این استان دو رودخانه معروف وجود دارد :

الف : رودخانه قره چای یا زرین رود :

این رودخانه از دو رود تشكیل می شود و وسعت حوزه آبریز آن حدود 23921 كیلومتر مربع است . شاخه جنوب آن از كوه های سربند و راسوند و تالاب وعمارت و سراب های استان ، عباس آباد ، كله و نهرمیان سرچشمه می گیرد . این شاخه ها در محل پل دو آب به هم پیوسته ، رود واحدی را به نام چرّا « شرا » تشكیل می دهند ، پس از عبور از بخش چرّا با جهت جنوب به شمال با « دبی » قابل ملاحظه ای به شاخه غربی قره چای می پیوندد .

شاخه غربی كه از كوه های الوند همدان سرچشمه گرفته از بهم پیوستن شش رود كوچك به وجود می آید كه در دشت رزن و بهار به نام سیمینه رود نامیده می شود ، در دشت كبودر آهنگ ، شاخه فرعی « زهتران » و « خمیگان » از شمال به جنوب جریان یافته كه این رودخانه در انتهای بخش چرّا با رودخانه چرّا یكی شده و به طرف ساوه جریان پیدا می كند ، در ساوه نیز دو رود كوچك به نام های « سامان » و « یاتان » بهم پیوسته به نام رود مزلقان یا مردقان ( مزدقان ) وارد قره چای شده پس اط گذشتن از دشت ساوه در محل پل دلاك به قمرود پیوسته و به « مسیله » و به كویر نمك می ریزد ، طول این رودخانه حدود 540 كیلومتر است . این رودخانه بویژه شاخه های آن در سربند و كزاز و بخش چرّا بعلت موقعیت طبیعی ویژه ، مناظر بسیارزیبایی پدید آورده كه از جهت جاذبه های تور سیم و بهره برداری جهانگردی و ایرن گردی ، واجد اهمیت خاص است ، تراكم این مناظر دلنشین بویژه در منطقه سربند و كزاز كه سرچشمه ها و سرشاخه های متعدد رودخانه را در خود جای داده بسیار جالب توجه است . اما این مناظر بسیار زیبا بعلت آن كه در منطقه كوهستانی قرار گرفته و فاصله طولانی با مراكز شهرها دارند ، فاقد امكانات زیر بنایی مناسب گردشگری و ایرانگردی هستند . با ایجاد تأسیسات اولیه گردشگری این مناطق می تواند از مركز مهم جذب و جلب گردشگر و ایرانگرد باشد و یا حداقل می تواند مردم استان را بخود جلب كند .

ب : رودخانه قمرود

این رودخانه كه 288 كیلومتر طول دارد حوزه آبریز آن ، كوهستان های اطراف خمین و گلپایگان و خوانسار به وسعت 16050 كیلومتر مربع در جنوب شرقی استان مركزی قرار دارد ، كه مسیر قابل ملاحظه ای از این رودخانه در استان مركزی واقع است . شاخه اصلی آن از كوه های لرستان ، گلپایگان و خوانسار سرچشمه گرفته و در هر مكان نام ویژه ای دارد . شاخه اصلی به نام دربند یا گلپایگان ، از كوه های زاگرس سرچشمه گرفته و شاخه اصلی و پر آب قمرود می باشد و در جهت شرق به غرب جریان دارد

رودخانه خوانسار از كوه های این شهرستان سرچشمه گرفته ، پس از ورود به دشت گلپایگان به آن می پیوندد .كه در پائین گلپایگان ، خرقاب نامیده می شود . این دو رود به نام (( خرقاب )) در 23 كیلومتری شرق خمین در نزدیكی (( گلهاگرد )) با رودخانه خمین یكی می شوند . رودخانه خمین از كوه های آشناخور ، سرچشمه گرفته و جهت آن ، جنوب غربی _ شمال شرقی است . شاخه های كوچكتری در خمین از كوه های ( نشهر ) و پشتكوه و دالایی و بیشه علی و حمزه لو سرچشمه گرفته كه در 2 كیلومتری غرب خمین نزدیك روستای ریحان و (( ارّه )) به رود خمین می پیوندند . رودخانه قمرود پس از گذشتن از نیم ور و كنار محلات و غرب دلیجان بسوی قم می رود و در ناحیه (( پل دلاك )) در 20 كیلومتری شمال شرقی قم به قره چای پیوسته وارد مسیله شده و به كویر نمك می ریزد . از دیدگاه جاذبه های طبیعی گردشگری ، هر چند مسیر رودخانه قمرود بویژه پیش از عبور از نیمور محلات به اندازه منطقه سربند و كزاز ، چرّا ، سرسبز و زیبا نیست . اما جاذبه های گردشگری و ایرانگردی آن را نباید نادیده گرفت . بویژه در منطقه خمین و محلات با ایجاد امكانات و تأسیسات به جاذبه های گردشگری افزوده می گردد ، كه می تواند در كنار جاذبه های طبیعی شهر زیبای محلات و پارك و سرچشمه و گلخانه ها و آب گرم معدنی ، مجموعه بسیار زیبا و جذابی برای گردشگران به وجود اورد .

بادها :

در فصل زمستان وزش بادها در دو جهت غرب و جنوب غربی دیده می شود و سرعت آن حدود 35 كیلومتر در ساعت است در فصل بهار ، وزش باد جنوب غربی و غرب و سرعت تا حدود 35 كیلومتر در ساعت است در تابستان نیز وزش باد در جهت جنوب غربی و غرب بوده و سرعت آن تا 15 كیلومتر در ساعت می رسد در پائیز وزش باد در دو جهت غرب و جنوب غربی با سرعت حداكثر 26 كیلومتر در ساعت است . در برخی اوقات ، وزش باد در جهت شمال شرقی و شرق بوده كه معمولاً 70 درصد وزش آن آرام می باشد .

دریاچه ها :

دریاچه قاسم آباد :

این دریاچه طبیعی و بسیار زیبا در غرب بخش چرّا ، در غرب خنداب و در منطقه كوهستانی بین روستاهای اوچ تپه ، كرد و خورد 7 توتل و قاسم آباد قرار دارد ، محل دریاچه دشت كوچكی است كه اطراف آن را كوه ها احاطه كرده اند . نزولات آسمانی آن مناطق در آن جمع شده و به صورت دریاچه در آمده است . در سال های خشكسالی آب آن كم و گاهی خشك است . اما در سالهایی كه بارندگی زیاد است این دریاچه حتی قابل قایق رانی است وسعت آن حدود 3 كیلومتر و 2 كیلومتر است در فصل پائیز و ابتدای زمستان به علت آب و هوای مناسب ، محل تجمع پرندگان مهاجر است .
دریاچه میقان :

دریاچه یا كویر میقان در شمال شرقی اراك و در دشت فراهان قرار دارد . مساحت آن از حدود 100 تا 110 كیلومتر مربع متغییر است . حدود كویر یا دریاچه میقان در سال های مختلف بر حسب بارندگی متغییر است و محیط آن از 16 تا 24 كیلومتر تفاوت می كند . آب دریاچه شور است . محدوده دریاچه میقان از جهت اقلیمی دارای زمستان های معتدل است ، همین ویژگی سبب می گردد كه در پائیز و اوایل زمستان زیستگاه پرندگان بویژه پرندگان مهاجر باشد .

پرندگان مهاجر از قبیل غاز و اردك و سرسبز در هنگام مهاجرت دسته جمعی از سرزمین های سردسیری در مسیر مهاجرت خود به جنوب ایارن ، حدود 2 ماه از آبان تا آذر را در محدوده این دریاچه بسر می برند 
دریاچه های مصنوعی :

در سطح استان بجز دریاچه های پشت سرهای دلیجان و ساوه و بند نیمور ، تعدادی دریاچه مصنوعی در پشت سرهای خاكی به وجود آمده كه تمام آنها از جاذبه های جنوب ایرانگردی محسوب می شوند . یكی از این دریاچه ها كه همیشه پر آب است دریاچه دربند جمال آباد قره كهریز است . ار اراك تا جمال آباد حدود 30 كیلومتر جاده آسفالته است . این دریاچه از رود آب های كوهستان های قره كهریز و كوه شمس آباد و بویژه دو قنات بسیار پر گردیده كه طول آن حدود 2 كیلومتر با عرض یك كیلومتر است . دریاچه همیشه پر از آب شیرین بسیار گوارا است . امكان قایق رانی داشته و حتی در تابستان می تواند از تفرجگاه های بسیار زیبای استان باشد .

مناطق حفاظت شده :

منطقه حفاظت شده هفتاد قله :

كوهستان های مشهور به هفتاد قله به مساحت 82125 هكتار بین شهرهای اراك و محلات و خمین واقع شده است . با توجه به ویژگی زیستگاهی و ارزش های مربوط به حیات وحش ، این منطقه به عنوان نمونه ای بارز از یك اكوسیستم كوهستانی به شمار می رود . ارزشهای زیستگاهی كوه های این منطقه باعث شده است كه از زمان های قدیم یكی از بهترین شكارگاه های كشور محسوب می شود . در یكی از دره های بسیار زیبای هفتاد قله بنام دره چكاب كه این نام به خاطر چشمه ای به همین اسم است سنگ نبشته ای موجود است كه می رساند این منطقه از قدیم شكارگاهی معروف بوده است . از شكارهای بزرگ این مناطق می توان به : قوچ و میش ، كل و بز ، آهو و پلنگ ، گراز كه این نوع شكارها بیشتر در كوهستان ها بسر می برند اشاره كرد .

شكار كوچك پرندگان از قبیل : غاز خاكستری ، اردك ، لك لك سفید ، بلدرچین ، هوبره ، فاخته ، قمری ، كبوتر چاهی ، كبوتر كوهی ، عقاب طلایی ، كركس مصری ، هما و دال اشاره كرد .

منطقه غربی اراك شامل كوه های چرّا و وفس :

این كوهستان ها با پوشش گیاهی بین 25 تا 60 درصد و آب فراوان از شكارگاه های خوب استان است . شكارگاه های معروف آن عبارتند از : كوه كوچك زار ، كوه خشكه ، كوه لجور ، از شكارگاه های مهم آن : كوه وحش ، شكار آنجا عبارتند از : قوچ و میش _ آهو و گرگ _ روباه و خرگوش و از پرندگان كبك و تیهو و با قرقره و فاخته است .

منطقه سربند :

منطقه سربند بیشتر تپه ماهور است و یكی از شكارگاه های خوب استان است . ارتفاعات آن عبارتند از : دواریجان ، گونه ، چوبدر علیا ، چوبدر سفلی ، دو آب ، با زمستان سرد و تابستان معتدل از بهترین شكارگاه های قوچ و میش بویژه كبك است . دره مالیمر و باغ سماق لو از مناطق بسیار زیبای استان بوده و دارای دره های سرسبز و چشمه های فراوان است . شكار آنجا قوچ ، میش و كبك و تیهو می باشد . از چشمه های معروف آن سیب در است .

پارك جنگلی اراك :

چشمه های معدنی :

چشمه های دایمی فراوانی در استان وجود دارد كه به مناسبت فراوانی آب و سرسبزی و زیبایی طبیعی و آسانی دسترسی به آنها از جاذبه های طبیعی بسیار مهم بشمار می روند و می توان محل گذران ایام فراغت و تفرجگاه اهالی استان و ایرانگردان باشد .

مهمترین آنها عبارتند از : سرچشمه محلات ، چشمه پنجه علی ، سرآب اسكان ، سرآب حك ( سراب بولاغ ) ، سراب عباس آباد شازند ، چشمه انجدان ، چشمه بالقلو در ساوه ، كه تنها در سرچشمه محلات و پارك كنار آن ، تسهیلات و امكانات جهانگردی ایجاد شده است . در دامنه كوه سفید خانی ، چشمه چینچلی ، با آب معدنی و گوارا می تواند از جاذبه های خود طبیعی به حساب می آید .

چشمه های آب گرم محلات :

چشمه های آب گرم محلات به فاصله 15 كیلومتری شمال شرقی محلات قرار دارد . این چشمه های آب گرم معدنی در سمت شرقی كوه خورزن در نزدیكی روستای نینه از دهستان خورهه قرار گرفته است . استفاده از چشمه های آب گرم معدنی محلات سابقه باستانی داشته و می توان تاریخ استفاده از آن را با آثار باستانی خورهه در یك جهت پنداشت .

از دوران باستان تاكنون از آب گرم محلات به خاطر خواص درمانی آن استفاده می كرده اند . آب این چشمه ها از تركیب ، آبهای سولفاته كلسیك و از ته آبهای ، هیپبر ترمال بوده كه در درمان بیماری های نقرس و هم چنین بیماری های كبدی ، صفراوی و كلیوی و دستگاه گوارش مؤثر است . سالهاست كه مردم ایران بویژه استان مركزی و شهرهای قم و كاشان و اصفهان برای درمان و تفریح و گردش به محلات و آبگرم روی می آورند . فصول استفاده از چشمه های آب گرم محلات بهار و تابستان است به ویژه دو ماهه مرداد و شهریور می باشد .

چشمه كیخسرو ، سراب حك یا چشمه بلاغ :

این سرای یا چشمه بزرگ در دشت كزاز و در دامنه كوه راسوند قرار دارد . به علت سرسبزی و زیبایی طبیعت قابلیت آن را دارد كه از مراكز مهم جذب توریسم و جهانگردی و ایرانگردی باشد .

چشمه چیقلی :

در 28 كیلومتری جنوب غربی اراك و در بالا دست روستای رباط میل بر سینه با صلابت رشته كوه سفید خانی ، گردشگاه مصفای چپقلی واقع است . كه خواص درمانی چشمه آب معدنی آن زبانزد خاص و عام است . آب معدنی چپقلی از ردیف آب های بی كربنات كلیسم دار است و منیزیم آهن دار فاقد هرگونه آلودگی میكروبی است و از نوع آب های سرد و سبك است كه آشامیدن آن اثرات درمانی شگرفی در بدن دارد . این چشمه دائمی با كیفیت مطلوب 8 دهم لیتر در ثانیه آب دهی دارد و تأثیر آن در دفع سنگ كلیه و مثانه در بین عموم زبان زد است .

آب معدنی چشمه گراو :

چشمه فوق به فاصله 5 كیلومتری شهرستان تفرش بین دو روستای گبوران و طراران واقع گردیده است و دسترسی به ان آسان است . آب این چشمه ، معدنی و دارای خواص درمانی است . گراو متشكل از چند قسمت در سطح زمین است كه از آنجا به حالت جوشش از سطح زمین خارجشده و در یك قسمت نیز آب همراه گازكربنیك فراوان از منفذی خارج می شود . آثار بجا مانده در اطراف چشمه یك چهار دیواری را نشان می دهد كه بطور گسترده به عنوان حمام زنانه از آن استفاده می شده است . آب گراو تفرش ، آب معدنی بی كربناته مخلوط است كه به نسبت تقریباً مساوی یون های سدیم و كلسیم در آن یافت می شود . استحمام در این آب اثر تسكینی داشته همچنین باعث باز و بسته شدن عروق می گردد .

تالاب ها :

تالاب هفته عمارت :

این تالاب در بخش كزاز ، كنار روستای عمارت و نزدیك روستای هفته از توابع سربند است . این دریاچه یا چشمه بسیار بزرگ در ثبیت آب رودخانه چرّا جنبه حیاتی داشته و گذشته از زیبایی های چشمگیر طبیعی آن از جنبه های زیست محیطی و توریسم دارای اهمیت فراوان است . این تالاب یكی از زیستگاه های خوب پرندگان ( چه مهاجر و چه بومی ) از قبیل اردك و غاز بوده كه در حفظ اكوسیستم جانوری و گیاهی نقش مهمی را دارا است . تالاب هفته عمارت گذشته از تأثیر فوق در تعدیل درجه حرارت و رطوبت منطقه موثر است .

غارها :

غار قلعه جوق :

این غار در نزدیكی روستای چهرقان از توابع بخش وفس اراك در كوهی به نام قوزی قشلاق واقع شده است . این غار به وسیله انسان و در دل كوه حفر شده و دارای سه مدخل است . در گذشته نردبانی در پای آن قرار داشت كه رفتن به درون آن را آسان می نمود . لیكن امروز آن نردبان از بین رفته است و بدون وسایل كوهنوردی رفتن به درون آن ممكن نیست . برخی معتقدند كه این غار به منظور دفن مردگان بوده است و در واقع باید آن را آرامگاه دانست . به عقیده باستانشناسان این مقبره ها مربوط به دوره مادها بوده است .

غار آسیلی :

نزدیك روستای امان آباد است . و در مغرب انجدان قرار دارد . طول كلی غار 5/73 متر و عرض آن 8 متر می باشد . در آن حوضچه هایی قرار دارد كه دیواره های آن یك پارچه از مواد آهكی و بلورهای منشوری استالاكتیتی پوشیده شده است . مدخل آن با دو دریچه دایره شكل است كه ستونی به محیط یك متر ، دیواره وسطی این دو دریچه را تشكیل می دهد .

غار میلانون یا گلوچه بالا :

غار مزبور دارای دو دهانه می باشد یكی مایل است كه راه عبور و رسیدن به انتهای آن است و دیگر عمدای است كه در حدود 3 متر بالاتر از دهانه اولی قرار دارد .

غار طاق رچه :

این غار از غار آسیلی به انجدان نزدیك تر است . دو درخت بزرگ مقابل دهانه آن روییده و منظره زیبایی به غار داده است . طول غار 22 متر عرض میانه آن 7 متر ، عرض انتهای آن 11 متر و ارتفاع غار 3 متر می باشد . دهانه غار رو به جنوب می باشد .

غار گیوه كش :

گیوه كش غار كوچكی است . طول غار 9 متر و عرض آن 6 متر و ارتفاع آن 5/1 متر است . عرض دهانه نیز 4 متر است كه در قسمت شرق انجدان قرار دارد .

غار شغال دره :

غار شغال دره11 متر طول ، 2 متر عرض و 3/1 متر ارتفاع دارد و در دامنه كوه كلوپ جهنم قرار دارد . ( بنابر اظهار اهالی روی این كوه در فصل زمستان برف باقی نمی ماند كه بدان لقب جهنم داده اند .)

غار هین هو :

از غارهای رشته كوه سفید خانی است . مدخل غار بسیار باز و ارتفاع آن زیاد است اما عمق كمی دارد .

غار علی خورنده _ غار دربر :

كه در تفرش قرار دارند .

غار چال نخجیر :

در فاصله 8 كیلومتری شمال دلیجان و در منطقه ای به نام چال نخجیر قرار دارد . درون غار عموماً كریستالیزه بوده و از سنگ های تزئینی و زیبا تشكیل شده است . كف و دیوارهای غار پوشیده از اسفنجهای بلورین است كه از این جهت یكی از غارهای زیبای كشوری است .

غار كهك _ غار سرجوان :

در دلیجان واقع هستند كه غار سرجوان جنبه زیارتگاهی دارد .

غار شاه بلبل :

این غار در كوه های شرقی شهرستان محلات ( بین خورهه و دلیجان ) واقع شده است . این غار دارای چشمه ای كم آب است و از نظر مذهبی برای اهالی منطقه غاری مقدس است .

غار كوه ساوه ( شاه پسند ) :

این غار در شمال غربی شهرستان ساوه و بالاتر از مقبره اشموئیل پیغمبر واقع است .

غار سوراخ گاو :

در شمال غربی روستای خورهه واقع است .

غار یكه چاه : در جنوب شرقی محلات واقع است .

غار گدار چشمه : در كوه ارده و در جنوب نیمور محلات قرار دارد .

غار سرچشمه : در شمال محلات و در كوه سرچشمه واقع است .

غار كشه ریز : در شمال غرب شهرستان محلات و در كوه فیروز كوه واقع است .

پوشش گیاهی :

از جلوه های طبیعت و سرسبزی و زیبایی و همینطور پوشش گیاهی در استان مركزی می توان از : مناطق سربند و بخش های اقلیمی كوهستانی آن دشت كزاز بویژه در دامنه كوه ها به بخش چرّا ، بخش وفس ، رشته جبال هفتاد قله و شهرستان محلات نام برد .

ناحیه سربند و دامنه های راسوند به دلیل ویژگی های اقلیمی ، از پر آب ترین و سر سبزترین مناطق استان مركزی محسوب می گردد .

تراكم چشمه های پر آب دائمی و فصلی ، پوشش گیاهی بسیار خوب و گستردگی باغ ها و چمن زارها ، داشتن تالاب ها و سراب های بزرگ را ایجاد نموده است .
گونه های گیاهان بومی و دارویی این مناطق عبارتند از : نعناع فلفلی _ شمعدانی _ شاه تره _ منداب _ اویشن _ ریواس _ خاكشیر _ بومادران _ شنگ _ اسپند _ مرزنگوش _ ترشك _ تره وحشی _ بارهنگ _ كاسنی _ گل گاوزبان _ گل ارغوان _ گزنه _ بابونه _ بادرنگ بویه _ خارخسك _ روناس _ علف شیر _ لاله سرنگون _ مریم نخودی _ همیشه بهار _ زیره _ لاله _ زینان _ شوید _ شقایق _ شنبلیله _ تاجریزی _ تاتوره _ تیغال _ توتیای نباتی و .... وجود دارد .

جغرافیای انسانی

بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسكن سال 1375 استان مركزی 1228812 نفر جمعیت دارد از این تعداد 1/57 درصد در نقاط شهری و 9/42 درصد در نقاط روستایی سكونت داشت اند . در همین سال از كل جمعیت استان 156/616 نفر مرد و 656/612 نفر زن بوده اند . از جمعیت استان 3/38 درصد در گروه سنی كمتر از 15 سال ، 1/56 درصد در گروه سنی 15 تا 64 سال و 6/5 درصد در گروه سنی 65 سال و بیشتر قرار داشته اند . سمت وسوی تمامی نقل و انتقالات داخلی و مهاجرین كه از خارج وارد استان شده اند كانون های شهری مخصوصاً در شهر اراك و ساوه بوده است . قبل از دهه اخیر مردم استان برای یافتن كار و ادامه تحصیلات فرزندان و بالا بردن سطح زندگی خود از این استان به استان های تهران و اصفهان مهاجرت می كردند لیكن بر اثر جذب نیروهای بومی ، بسیاری از شهرستان های دیگر به این استان مهاجرت كرده اند .

منابع اقتصادی استان :

پنجشنبه 20 بهمن 1384 | Tuesday 18 Nov 2008